भोटेकोशी-त्रिशुली नद्यांना पुन्हा पूराचा धोका; ९० हजारांहून अधिक नागरिक प्रभावित, जलविद्युत प्रकल्पांनाही मोठा फटका
काठमांडू : नेपाळमध्ये महापुरामुळे परिस्थिती अत्यंत गंभीर बनली असून या नैसर्गिक आपत्तीत आतापर्यंत ६१६ जणांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. तब्बल २५०० हून अधिक नागरिक बेपत्ता असून त्यामध्ये सैन्यदल, पोलीस कर्मचारी आणि सामान्य नागरिकांचा समावेश आहे. या आपत्तीचा फटका नेपाळमध्ये गेलेल्या भारतीय नागरिकांनाही बसला असून ३२० भारतीय बेपत्ता असल्याचे समोर आले आहे. त्यांचा शोध घेण्यासाठी भारत सरकारकडून प्रयत्न सुरू आहेत.
बेपत्ता भारतीयांपैकी काही जणांशी संपर्क साधण्यात यश आले असून त्यांना सुरक्षितपणे भारतात परत आणण्यासाठी प्रक्रिया सुरू आहे. दरम्यान, तिबेटमध्ये अडकलेल्या ४०० भारतीयांशी संपर्क झाला असून ते सुरक्षित असल्याची दिलासादायक माहिती समोर आली आहे.
महापुराचा सर्वाधिक परिणाम झालेल्या भागांमध्ये बचाव आणि मदतकार्य वेगाने सुरू आहे. मात्र, अनेक ठिकाणी पुराचे पाणी वाढत असल्याने बचाव पथकांसमोर अडथळे निर्माण होत आहेत. भोटेकोशी नदी परिसरात पाण्याची पातळी पुन्हा वाढू लागल्याने दुसऱ्यांदा पूर येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. भोटेकोशी तसेच त्रिशुली या दोन्ही नद्यांनी सध्या धोकादायक स्वरूप धारण केले आहे.
हिमनदी फुटल्याने आपत्तीची तीव्रता वाढली
प्राथमिक तपासात एका हिमनदीला तडा जाऊन ती फुटल्याचे समोर आले आहे. त्यानंतर बर्फ, दगड आणि मातीचा मोठा ढिगारा खाली घसरत लेंडी नदीच्या प्रवाहात पडला. त्यामुळे नदीचा प्रवाह काही काळासाठी अडवला गेला. त्यानंतर हा नैसर्गिक अडथळा तुटताच पाण्यासोबत चिखल, खडक आणि मोठ्या प्रमाणातील मलबा वेगाने खाली वाहून गेला.
या घटनेचा मोठा परिणाम भोटेकोशी आणि त्रिशुली नद्यांच्या काठावरील गावांवर झाला. पुराच्या तडाख्यात अनेक वस्त्या, रस्ते आणि पूल उद्ध्वस्त झाले असून वीज प्रकल्पांचेही मोठे नुकसान झाले आहे.
९० हजारांहून अधिक नागरिक प्रभावित
महापुरानंतर बेपत्ता नागरिकांचा शोध घेणे हे प्रशासन आणि बचाव यंत्रणांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान ठरले आहे. डोंगराळ भागातील अनेक रस्ते आणि पूल वाहून गेल्याने बचाव पथकांना दुर्गम ठिकाणी पोहोचणे कठीण झाले आहे.
या आपत्तीमुळे ९० हजारांहून अधिक नागरिक प्रभावित झाले आहेत. अनेक कुटुंबांचे मोठे नुकसान झाले असून घरं वाहून गेल्याने नागरिकांसमोर निवारा आणि सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
जलविद्युत प्रकल्पांवरही संकट
पुराच्या पाण्याचा फटका नेपाळमधील जलविद्युत प्रकल्पांनाही बसला आहे. १३ जलविद्युत प्रकल्पांमधील अंदाजे ९३३ कामगार बेपत्ता असल्याचे वृत्त आहे. यापैकी २५४ कामगारांना सुरक्षितपणे वाचवण्यात आले आहे. उर्वरित कामगारांपैकी अनेक जण बोगद्यांमध्ये अडकले असण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
विशेषतः अप्पर त्रिशुली-१ जलविद्युत प्रकल्पातील ५७६ कामगार अद्याप बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे या भागात शोध आणि बचाव मोहिमेला मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
तात्पुरत्या तलावाचा धोका कायम
नदीच्या प्रवाहात निर्माण झालेल्या तात्पुरत्या तलावामुळे निर्माण झालेला धोका अद्याप पूर्णपणे संपलेला नाही. सध्या नदीची पाणीपातळी सामान्य असली तरी पाण्याची स्थिती आणि नदीत जमा झालेल्या मलब्यावर सातत्याने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.
त्यामुळे भोटेकोशी आणि त्रिशुली नदीकाठच्या नागरिकांसह प्रवासी आणि बचाव पथकांना सतर्क राहण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
तिबेटमध्येही पुराचा मोठा फटका
नेपाळपुरता हा महापुराचा तडाखा मर्यादित राहिलेला नाही. सीमेपलीकडील चीनच्या तिबेटमध्येही पुरामुळे मोठे नुकसान झाले आहे. ग्यिरोंग काउंटीमध्ये आलेल्या पुरात ५ जणांचा मृत्यू झाला असून २६० परदेशी नागरिकांसह अंदाजे ५५८ जण बेपत्ता असल्याचे वृत्त आहे.
पुराच्या वेगवान प्रवाहामुळे तिबेटमधील अनेक गावांबरोबरच वीज प्रकल्प, रस्ते, पूल आणि दळणवळणाच्या यंत्रणेचे मोठे नुकसान झाले आहे. त्यामुळे नेपाळ आणि तिबेट या दोन्ही भागांमध्ये बचावकार्य आणि बेपत्ता नागरिकांचा शोध घेण्याचे आव्हान कायम आहे.
